Ang utak ng tao ay isang napakakumplikadong organ, na may dose-dosenang iba’t ibang bahagi na responsable para sa iba’t ibang kakayahan, kabilang ang pagtingin, pagsasalita, pag-iisip, at pag-alala. Alam ng iyong neurologist kung aling mga bahagi ng iyong utak ang nauugnay sa bawat isa sa mga kasanayang ito, kaya’t nakikita nila ang mga pattern sa iyong mga sintomas, scan, at iba pang resulta ng pagsusuri, alam na ang iba’t ibang cognitive disorder ay nagpapakita sa kanilang sariling natatanging paraan.
Mga Dementia
Marami sa mga karamdamang ito ay itinuturing na “dementia,” ang pangalan para sa isang grupo ng mga progresibong sakit na unti-unting sumisira sa iyong utak. Ayon sa Mayo Clinic,9 kabilang sa mga sakit na ito ang:
- Ang sakit na Alzheimer ay ang pinakakaraniwan sa lahat ng dementia, na bumubuo sa pagitan ng 60-80 porsyento10 ng lahat ng dementia. Ito ay nailalarawan sa pamamagitan ng protein plaques at tangles sa utak, na pinaniniwalaang sumisira sa mga brain cell at kung paano sila nakikipag-ugnayan. Kabilang sa mga maagang sintomas ang panandaliang pagkawala ng memorya, pagkalito, pagbabago sa personalidad at pag-uugali. Sa kasalukuyan ay walang lunas para sa sakit na Alzheimer bagaman mayroong ilang mga therapy na maaaring makapagpabagal sa pag-unlad nito.
- Ang Vascular dementia ay isang sakit kung saan nasisira ang mga daluyan na nagbibigay ng dugo sa utak. Ito ay maaaring magdulot ng stroke o iba pang pinsala sa mga brain cell kapag nawalan ng sustansya at oxygen. Kabilang sa mga maagang sintomas ang hirap sa paglutas ng problema, mabagal na pag-iisip, at pagkawala ng focus at organisasyon. Mas bihira ang pagkawala ng memorya. Ito ay bumubuo sa humigit-kumulang 15-20 porsyento11 ng mga dementia.
- Ang L.A.T.E. (limbic-predominant age-related TDP-43 encephalopathy) ay katulad ng sakit na Alzheimer sa paraang nag-iipon ang mga protina sa utak na nagdudulot ng pinsala sa paglipas ng panahon. Ngunit sa LATE, ito ay ibang uri ng protina kaysa sa nakikita sa sakit na Alzheimer. Ang LATE ay karaniwang nakikita sa mga matatandang pasyente (sa kanilang 80s o 90s) at tinatayang nagdudulot ng 15-20 porsyento12 ng lahat ng dementia, bagaman hindi karaniwan para sa isang tao na magkaroon ng parehong LATE at sakit na Alzheimer.
- Ang Lewy body dementia ay nailalarawan sa pamamagitan ng parang lobong kumpol ng protina (tinatawag na “Lewy bodies”) sa utak. Kabilang sa mga maagang sintomas ang visual hallucinations, hirap sa focus at atensyon, hindi coordinated o mabagal na paggalaw, panginginig at paninigas. Ang sakit na ito ay bumubuo sa humigit-kumulang 5-10 porsyento13 ng mga dementia.
- Ang Frontotemporal dementia ay isang karamdaman na nagdudulot ng pagkasira ng mga nerve cell sa frontal at temporal lobes ng utak. Ang mga bahaging ito ay nauugnay sa personalidad, pag-uugali at wika kaya’t ang mga karaniwang sintomas ay kinabibilangan ng mga pagbabago sa pag-uugali, personalidad, pag-iisip, paghuhusga, wika at paggalaw. Ito ay bumubuo sa humigit-kumulang 5-6 porsyento14 ng lahat ng kaso ng dementia.
- Ang Mixed dementia ay kapag ang isang tao ay may dalawa o higit pa sa mga pangunahing uri ng dementia.
Iba pang sakit na nakakaapekto sa utak
Ang iba pang sakit ay maaari ding magdulot ng pagkawala ng memorya at iba pang cognitive symptoms. Kabilang dito ang:
- Ang sakit na Huntington ay isang genetic disorder na nagdudulot ng pagkasira ng ilang brain at spinal cord cells. Ito ay pangunahing nakakaapekto sa mga tao sa kanilang 30s at 40s at ang mga maagang sintomas ay kinabibilangan ng pagbaba ng kakayahan sa pag-iisip.
- Ang Traumatic brain injury ay sanhi ng paulit-ulit na trauma sa ulo, na hindi kinakailangang lumitaw hanggang sa mga taon pagkatapos ng pinsala. Kabilang sa mga sintomas ang depresyon, matinding pagbugso ng galit, pagkawala ng memorya, at kapansanan sa pagsasalita, pati na rin ang mabagal na paggalaw, panginginig, at paninigas.
- Ang sakit na Creutzfeldt-Jakob ay isang bihirang karamdaman sa utak na maaaring sanhi ng mga nakakahawang protina na tinatawag na prions. Ito ay maaaring maipasa mula sa isang magulang o sanhi ng pagkakalantad sa may sakit na utak o tissue ng nervous system.
Iba pang karamdaman na maaaring magdulot ng pagkawala ng memorya
Mahalaga, maraming sanhi ng pagkawala ng memorya ang nababaligtad, lalo na kung maaga itong matukoy at malunasan.
Kabilang dito ang:
- Mga Impeksyon
- Ilang immune disorder (kung saan inaatake ng immune system ng katawan ang mga nerve cell)
- Mga problema sa thyroid
- Mababang blood sugar
- Kakulangan sa bitamina, kabilang ang bitamina B-1 (thiamine), B-6, B-12, bitamina E, o mga mineral tulad ng calcium, sodium, o copper.
- Mga side effect ng ilang gamot
- Subdural (ang ibabaw ng utak) na pagdurugo, lalo na pagkatapos ng pagkahulog.
- Brain tumor
- Pag-ipon ng likido sa utak (normal-pressure hydrocephalus)